Tổng quan tình hình

Ngày 2 tháng 5 năm 2026, một cụm hành khách mắc bệnh hô hấp nghiêm trọng trên một tàu du lịch đã được báo cáo tới Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Vào thời điểm đó, theo đơn vị vận hành tàu, có 147 hành khách và thủy thủ đoàn đang ở trên tàu, và 34 hành khách cùng thủy thủ đoàn đã rời tàu trước đó. Kể từ bản tin Disease Outbreak News gần nhất được công bố vào ngày 4 tháng 5, ba ca nghi ngờ đã được xác nhận và ghi nhận thêm một ca xác nhận mới. Tính đến ngày 8 tháng 5, đã ghi nhận tổng cộng tám ca bệnh, bao gồm ba trường hợp tử vong (tỷ lệ tử vong ca bệnh là 38%). Sáu ca đã được xác nhận trong phòng thí nghiệm là nhiễm hantavirus, tất cả đều được xác định là Andes virus (ANDV). Thông qua kênh Điều lệ Y tế Quốc tế (2005) (IHR), các Đầu mối IHR Quốc gia (NFPs) đều đã được thông báo và đang hỗ trợ truy vết tiếp xúc quốc tế. WHO đánh giá nguy cơ đối với dân số toàn cầu từ sự kiện này là thấp và sẽ tiếp tục theo dõi tình hình dịch tễ cũng như cập nhật đánh giá nguy cơ. Nguy cơ đối với hành khách và thủy thủ đoàn trên tàu được xem là ở mức trung bình.

Mô tả tình hình

Ngày 2 tháng 5 năm 2026, WHO nhận được thông báo từ Đầu mối IHR Quốc gia của Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland (sau đây gọi là Vương quốc Anh) liên quan đến một cụm ca bệnh hô hấp cấp tính nghiêm trọng, bao gồm hai trường hợp tử vong và một hành khách trong tình trạng nguy kịch, trên một tàu du lịch treo cờ Hà Lan.

Kể từ khi bản tin Disease Outbreak News gần nhất được công bố vào ngày 4 tháng 5, ba ca nghi ngờ đã được xác nhận và ghi nhận thêm một ca xác nhận mới. Tính đến ngày 8 tháng 5, tổng cộng đã ghi nhận tám ca bệnh (sáu ca xác nhận và hai ca nghi ngờ), bao gồm ba trường hợp tử vong (hai ca xác nhận và một ca nghi ngờ), với tỷ lệ tử vong ca bệnh là 38%. Tất cả sáu ca được xác nhận trong phòng thí nghiệm đều được xác định là Andes virus thông qua xét nghiệm phản ứng chuỗi polymerase đặc hiệu virus (PCR) hoặc giải trình tự gene.

Hai chuyến bay sơ tán y tế từ Cabo Verde, chở hai bệnh nhân xác nhận có triệu chứng và một trường hợp trước đó bị nghi ngờ, đã hạ cánh tại Hà Lan vào ngày 6 và 7 tháng 5. Tính đến ngày 8 tháng 5, hiện có bốn bệnh nhân đang nhập viện, trong đó một người đang điều trị tích cực tại Johannesburg, Nam Phi, hai người ở các bệnh viện khác nhau tại Hà Lan và một người tại Zurich, Thụy Sĩ. Trường hợp từng bị nghi ngờ trước đó đã được chuyển thẳng đến Đức, nơi người này được xét nghiệm và cả PCR lẫn huyết thanh học đều âm tính với Andes virus, do đó không còn được xem là ca bệnh.

Việc truy vết tiếp xúc đối với các hành khách đã rời tàu tại St Helena vẫn đang được tiến hành; các hành khách đã được liên hệ và được khuyến cáo tự theo dõi triệu chứng. Ngoài ra, những hành khách đi cùng chuyến bay từ St Helena đến Nam Phi với một trong các ca sau đó được xác nhận cũng đã được liên hệ.

Ngày 6 tháng 5, con tàu rời Cabo Verde để đến quần đảo Canary, Tây Ban Nha, nơi dự kiến hành khách sẽ xuống tàu.

Các cuộc điều tra bổ sung về khả năng phơi nhiễm của ca bệnh đầu tiên và nguồn gốc ổ dịch vẫn đang được tiến hành với sự phối hợp của cơ quan chức năng tại Argentina và Chile. Đợt bùng phát đang được xử lý thông qua phản ứng phối hợp quốc tế, bao gồm điều tra dịch tễ chuyên sâu, cách ly ca bệnh và quản lý lâm sàng, sơ tán y tế, xét nghiệm trong phòng thí nghiệm cũng như truy vết và giám sát tiếp xúc quốc tế.

Tóm tắt các ca xác nhận và ca nghi ngờ:

Ca 1: Một nam giới trưởng thành lên tàu vào ngày 1 tháng 4, sau hơn ba tháng du lịch tại Argentina, Chile và Uruguay. Người này xuất hiện triệu chứng vào ngày 6 tháng 4 và tử vong trên tàu vào ngày 11 tháng 4. Không có xét nghiệm vi sinh nào được thực hiện. Người này được xem là ca nghi ngờ.

Ca 2: Một phụ nữ trưởng thành, là người tiếp xúc gần với ca 1, đã cùng đi du lịch và lên tàu với người này, rời tàu tại Saint Helena vào ngày 24 tháng 4 với các triệu chứng tiêu hóa. Sau đó tình trạng của bà trở nặng trên chuyến bay đến Johannesburg, Nam Phi, vào ngày 25 tháng 4. Bà tử vong vào ngày 26 tháng 4 tại một phòng khám ở Johannesburg. Ngày 4 tháng 5, bà được xác nhận nhiễm hantavirus thông qua xét nghiệm PCR.

Ca 3: Một nam giới trưởng thành xuất hiện triệu chứng vào ngày 24 tháng 4. Người này được đưa rời tàu và sơ tán y tế từ đảo Ascension vào ngày 27 tháng 4 và hiện đang nhập viện tại Khoa Hồi sức Tích cực (ICU) ở Johannesburg, Nam Phi. Xét nghiệm PCR xác nhận nhiễm hantavirus vào ngày 2 tháng 5, và Andes virus được xác nhận thông qua giải trình tự gene.

Ca 4: Một phụ nữ trưởng thành, khởi phát triệu chứng (sốt và mệt mỏi toàn thân) vào ngày 28 tháng 4, sau đó xuất hiện viêm phổi, tử vong vào ngày 2 tháng 5. Một mẫu bệnh phẩm sau tử vong đã được thu thập và gửi đến Hà Lan cùng với các bệnh nhân được sơ tán, nơi mẫu được xác nhận là Andes virus.

Ca 5: Một nam giới trưởng thành làm bác sĩ trên tàu, ghi nhận khởi phát triệu chứng vào ngày 30 tháng 4, bao gồm sốt, mệt mỏi, đau cơ và các triệu chứng hô hấp nhẹ. Mẫu bệnh phẩm của người này xác nhận dương tính PCR với Andes virus vào ngày 6 tháng 5. Ca bệnh đã được sơ tán y tế đến Hà Lan vào ngày 6 tháng 5 và hiện đang ổn định trong tình trạng cách ly.

Ca 6: Một nam giới trưởng thành làm hướng dẫn viên trên tàu. Triệu chứng khởi phát được ghi nhận vào ngày 27 tháng 4 với các triệu chứng hô hấp và tiêu hóa nhẹ. Mẫu xét nghiệm trong phòng thí nghiệm xác nhận dương tính PCR với Andes virus vào ngày 6 tháng 5. Ca bệnh đã được sơ tán y tế đến Hà Lan vào ngày 7 tháng 5 và hiện đang ổn định trong tình trạng cách ly.

Ca 7: Một nam giới trưởng thành rời tàu tại St Helena vào ngày 22 tháng 4 và bay trở lại Thụy Sĩ vào ngày 27–28 tháng 4, quá cảnh qua Nam Phi và Qatar. Người này bắt đầu xuất hiện triệu chứng vào ngày 1 tháng 5 sau khi đến Thụy Sĩ, nơi ông lập tức tự cách ly và báo cáo với cơ quan y tế công cộng địa phương. Hiện ông đang nhập viện và được cách ly tại Thụy Sĩ. Mẫu bệnh phẩm xác nhận dương tính PCR với Andes virus vào ngày 5 tháng 5.

Ca 8: Một nam giới trưởng thành rời tàu tại Tristan da Cunha vào ngày 14 tháng 4. Triệu chứng khởi phát được ghi nhận vào ngày 28 tháng 4 với tiêu chảy và hai ngày sau xuất hiện sốt. Hiện người này ổn định và đang được cách ly. Hiện tại đây vẫn được xem là ca nghi ngờ cho đến khi có xác nhận trong phòng thí nghiệm.

Một trường hợp trước đó được báo cáo là nghi ngờ hiện đã được phân loại lại là không phải ca bệnh sau khi xét nghiệm PCR và huyết thanh học cho kết quả âm tính với Andes virus. Tuy nhiên, việc theo dõi vẫn tiếp tục cho đến hết thời gian ủ bệnh kể từ lần phơi nhiễm cuối cùng.

Dịch tễ học

Hội chứng tim phổi do hantavirus (HCPS), còn được gọi là hội chứng phổi do hantavirus (HPS), là một bệnh hô hấp do virus lây truyền từ động vật sang người, gây ra bởi các hantavirus thuộc chi Orthohantavirus, họ Hantaviridae, bộ Bunyavirales. Hơn 20 loài virus đã được xác định trong chi này. Tại châu Mỹ, virus Sin Nombre là nguyên nhân chủ yếu gây HPS ở Bắc Mỹ, trong khi Orthohantavirus andesense là nguyên nhân gây ra phần lớn các ca bệnh ở Nam Mỹ.

Các hantavirus được tìm thấy ở châu Âu và châu Á được biết đến là nguyên nhân gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), chủ yếu ảnh hưởng đến thận và mạch máu. Hiện chưa ghi nhận sự lây truyền từ người sang người tại khu vực này trên thế giới.

Nhiễm hantavirus ở người chủ yếu xảy ra do tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt của loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh hoặc do chạm vào các bề mặt bị ô nhiễm. Việc phơi nhiễm thường xảy ra trong các hoạt động như dọn dẹp các tòa nhà bị chuột xâm nhập, mặc dù cũng có thể xảy ra trong các hoạt động thường ngày tại những khu vực có nhiều chuột. Các ca bệnh ở người thường được ghi nhận tại khu vực nông thôn như rừng, đồng ruộng và trang trại, nơi có sự hiện diện của loài gặm nhấm và nguy cơ phơi nhiễm cao hơn. HPS đặc trưng bởi các triệu chứng đau đầu, chóng mặt, ớn lạnh, sốt, đau cơ và các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn, tiêu chảy và đau bụng, sau đó là khởi phát đột ngột tình trạng suy hô hấp và tụt huyết áp. Các triệu chứng của HPS thường xuất hiện từ 1–6 tuần sau lần đầu phơi nhiễm với virus. Tuy nhiên, triệu chứng cũng có thể xuất hiện sớm nhất sau một tuần và muộn nhất tới tám tuần sau phơi nhiễm.

Nhiễm hantavirus tương đối hiếm gặp trên toàn cầu. Năm 2025, tại Khu vực châu Mỹ, tám quốc gia đã báo cáo 229 ca mắc và 59 ca tử vong với tỷ lệ tử vong ca bệnh là 25,7%. Tại Khu vực châu Âu, 1885 ca nhiễm hantavirus đã được báo cáo trong năm 2023 (0,4 trên 100 000 dân), đánh dấu tỷ lệ thấp nhất được ghi nhận trong giai đoạn 2019–2023. Tại Đông Á, đặc biệt là Trung Quốc và Hàn Quốc, sốt xuất huyết do hantavirus kèm hội chứng thận (HFRS) vẫn ghi nhận hàng nghìn ca mắc mỗi năm, mặc dù tỷ lệ mắc đã giảm trong những thập kỷ gần đây.

Nhiễm hantavirus có liên quan đến tỷ lệ tử vong dưới 1–15% tại châu Á và châu Âu và lên đến 50% tại châu Mỹ. Mặc dù hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu hay vaccine được cấp phép cho nhiễm hantavirus, việc chăm sóc hỗ trợ sớm và chuyển ngay đến cơ sở có đầy đủ ICU có thể cải thiện khả năng sống sót.

Các yếu tố môi trường và sinh thái ảnh hưởng đến quần thể loài gặm nhấm có thể tác động đến xu hướng bệnh theo mùa. Vì vật chủ chứa hantavirus là các loài gặm nhấm hoang dã nên việc lây truyền có thể xảy ra khi con người tiếp xúc với môi trường sống của chúng.

Mặc dù hiếm gặp, đã ghi nhận một số trường hợp lây truyền hạn chế từ người sang người của HPS do Andes virus trong cộng đồng, liên quan đến tiếp xúc gần và kéo dài. Các ca lây nhiễm thứ phát ở nhân viên y tế trước đây cũng đã được ghi nhận trong cơ sở chăm sóc sức khỏe, tuy nhiên vẫn hiếm. Lây truyền thứ phát có vẻ dễ xảy ra nhất trong giai đoạn sớm của bệnh, khi virus có khả năng lây truyền cao hơn.