Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ban bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế đối với đợt bùng phát Ebola tại Congo và Uganda khi chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu.

Ngày 17/5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố đợt bùng phát Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) và Uganda là "Tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế" (PHEIC) - mức cảnh báo cao nhất của WHO đối với dịch bệnh có nguy cơ lan rộng toàn cầu. Tuy nhiên, tổ chức này vẫn chưa tuyên bố đây là một đại dịch.

Động thái được đưa ra với tốc độ hiếm thấy khi giới chức y tế châu Phi mới xác nhận đợt dịch Ebola bùng phát vào ngày 16/5. Theo WHO, điều này phản ánh mức độ lo ngại ngày càng lớn rằng virus có thể đã lây lan rộng hơn so với những gì đang được phát hiện.

Tính đến 16/5, đợt bùng phát Ebola mới tại Cộng hòa Dân chủ Congo đã khiến ít nhất 80 người không qua khỏi. Ảnh: Africa CDC

Chủng Ebola hiếm gặp, chưa có vaccine đặc hiệu

Thống kê cho thấy tính đến ngày 16/5, tỉnh Ituri của Cộng hòa Dân chủ Congo đã ghi nhận 8 trường hợp xác định nhiễm Ebola bằng xét nghiệm, 246 trường hợp nghi nhiễm và 80 trường hợp nghi không qua khỏi tại ít nhất ba khu vực y tế, bao gồm Bunia, Rwampara và Mongbwalu.

Ngoài ra, Uganda cũng ghi nhận 2 ca xác nhận bằng xét nghiệm, trong đó có 1 trường hợp không qua khỏi. Hai ca bệnh này không có mối liên hệ rõ ràng với nhau và được phát hiện cách nhau chưa đầy 24 giờ, vào ngày 15 và 16/5, ở những người di chuyển từ Cộng hòa Dân chủ Congo sang Uganda. Vào ngày 16/5, một trường hợp được xác nhận trong phòng thí nghiệm cũng đã được báo cáo tại Kinshasa (Congo), ở một người trở về từ Ituri.

Đợt bùng phát dịch Ebola lần này do chủng virus Ebola Bundibugyo gây ra. Giới chức y tế có ít kinh nghiệm ứng phó với chủng virus này do trước đây mới chỉ ghi nhận hai đợt bùng phát Bundibugyo trên thế giới. Đây là biến thể hiếm gặp mà hiện chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được cấp phép. Đây cũng là lý do khiến WHO đặc biệt lo ngại về khả năng kiểm soát dịch.

Bên cạnh đó, ít nhất 4 nhân viên y tế không qua khỏi do các ca nghi nhiễm Ebola. Theo WHO, điều này cho thấy tồn tại những lỗ hổng trong công tác kiểm soát nhiễm khuẩn và làm dấy lên nguy cơ virus lây lan trong các cơ sở y tế.

Tuy nhiên, tỷ lệ dương tính cao trong các mẫu xét nghiệm ban đầu - với 8 mẫu dương tính trên tổng số 13 mẫu được thu thập tại nhiều khu vực khác nhau - cùng việc xuất hiện các ca bệnh xác nhận ở cả Kampala và Kinshasa.

Ngoài ra, xu hướng gia tăng các ca nghi nhiễm theo triệu chứng và các cụm không qua khỏi tại tỉnh Ituri cho thấy đây có thể là đợt bùng phát lớn hơn rất nhiều so với số ca hiện được phát hiện và báo cáo, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ lây lan đáng kể trong khu vực.

Ngoài ra, tình trạng bất ổn an ninh kéo dài, khủng hoảng nhân đạo, mức độ di chuyển dân cư cao, đặc điểm đô thị hoặc bán đô thị của ổ dịch hiện tại cùng mạng lưới cơ sở y tế không chính thức rộng khắp càng làm gia tăng nguy cơ virus lây lan - tương tự những gì từng xảy ra trong đợt dịch Ebola lớn tại Bắc Kivu và Ituri giai đoạn 2018-2019.

Tuy nhiên, khác với chủng Ebola-zaire, hiện chưa có thuốc điều trị hay vaccine đặc hiệu nào được phê duyệt dành cho virus Bundibugyo. Vì vậy, sự kiện lần này được đánh giá là đặc biệt nghiêm trọng.

Hiện chưa có thuốc điều trị hay vaccine đặc hiệu nào được phê duyệt dành cho virus Bundibugyo. Ảnh: NIH/NIAID/BSIP.

Vì sao WHO ban bố tình trạng khẩn cấp quốc tế?

Theo WHO, một sự kiện y tế có thể bị tuyên bố là PHEIC khi có tính chất bất thường, nghiêm trọng, có nguy cơ lây lan quốc tế cao và cần sự phối hợp toàn cầu để kiểm soát. WHO nhận định đợt bùng phát hiện nay đáp ứng đầy đủ cả ba tiêu chí này.

Tổ chức này nhấn mạnh dịch Ebola đã bắt đầu lan ra ngoài biên giới Congo, trong khi các quốc gia láng giềng có nguy cơ rất cao tiếp tục xuất hiện ca bệnh do hoạt động thương mại, đi lại và di cư xuyên biên giới.

Việc tuyên bố PHEIC cho phép Tổng giám đốc WHO đưa ra các khuyến nghị tạm thời dành cho các quốc gia nhằm tăng cường giám sát, kiểm soát dịch và phối hợp ứng phó quốc tế.

Theo các quy định của Điều lệ Y tế Quốc tế (IHR), Tổng giám đốc WHO sẽ sớm triệu tập Ủy ban Khẩn cấp nhằm đưa ra tư vấn, trong đó có các khuyến nghị tạm thời dành cho các quốc gia thành viên để ứng phó với sự kiện dịch bệnh này.